logo-bns-app.png



« Gratis graven in de database der doden | Index | Digitale dependance van de hel »

July 10, 1999, by Léon Krijnen

Het web een nieuwe vorm van kunst?   

Ik geef toe dat ik minstens een vreemde tic heb: ik kan het niet nalaten om van een boek waar ik aan begin, na de eerste ook meteen de laatste zin te lezen. Sommige openingszinnen heb ik nooit meer vergeten ('His name was Ian Dunross.') net als een enkele laatste zin. Ik 'steel' alleen de ultieme zin, waarin slechts in zeldzame gevallen de clou van het boek verklapt wordt.

Ik kan me slechts een boek herinneren waarin pas in de laatste zin, de laatste vier woorden ('Her name was Natasja') alles duidelijk wordt. Verder was het een boek om helemaal te vergeten, hetgeen ik ook gedaan heb. Het had iets te maken met nazaten van tsaren.
In het laatste hoofdstuk zit iemand (de hoofdpersoon?) zijn leven te overdenken en bekijkt hij een oude foto van een geliefde, met op de achtergrond een boot. Vlak voor zijn dood ziet hij dat die boot Natasja heet, waarmee zowel het boek als zijn levensverhaal verklaard zijn.
U mag dat een rare streek vinden, dat lezen van die laatste zin, die sommige leesliefhebbers doet huiveren, maar ik kan het niet laten. Omdat ik redelijk snel kan lezen moet ik het in een oogopslag doen, want ik wil niet dat ik per ongeluk ook de voorlaatste zin lees. Mijn gein van die tic is dat die laatste zin gedurende het lezen van de rest van het boek in mijn hoofd blijft zitten en me gaande het boek steeds nieuwsgieriger maakt.
Heel erg in, hier in Amerika: meningen en theorien over lezen en schrijven op het web die als 'vernieuwend, verfrissend en opzienbarend' worden gepresenteerd. 'Lezen en schrijven voor op het web', is een cybermythe, 'is iets heel anders dan voor op papier'. Dat is niet iets van gisteren, want dat wordt al een paar jaar verteld, maar deze zomer is het hier een hype aan het worden. Zich kunstenaars noemende webmasters beweren dat ze weten wat allemaal mogelijk is met hypertext. Waarom het medium zo uitermate geschikt is voor andere vormen van schrijven, dankzij dat hyperlinken. Zonder dat de maat van de inhoud genomen is, heet dat dan 'verbluffend, verbazingwekkend, fantastisch en groots'.
Is hier echt iets nieuws onder de zon? Ik geloof er niet zo in. Wat betrekkelijk nieuw is, zijn de mogelijkheden van de techniek. Daarmee kan echter de kwaliteit van de inhoud niet verbeterd worden. Iets is goed en pakkend geschreven, of niet. Dat is waar het om gaat, en waar lezers het op beoordelen, en al dan niet afhaken. Nou wordt hier in Californi, waar alles een slag eerder uitgevonden wordt dan in de rest van Amerika, al gauw de loftrompet over iets afgestoken, louter op basis van het gegeven dat het nieuw, anders, duur of glanzend is.
'The Web as a New Art Form' is het stokpaardje van schrijvers en kunstenaars die het web ontdekt hebben. Zo is er een kring van websites ontstaan waarop fictie en pozie geproduceerd en gepresenteerd worden, vol met hyperlinks. Ik vind de resultaten niet bij voorbaat leuk, interessant, geweldig, of grrrreat, maar eerder stomvervelend en doodvermoeiend. Wat moet een mens met een stukkie tekst waarin in iedere zin een hyperlink naar iets anders staat? Je kan twee dingen doen. Het ene is het hele stuk van voor naar achteren lezen, de links negeren tot je aan het eind bent en ze dan een voor een aanklikken en kijken wat er achter hangt. Of onder het lezen op iedere hyperlink hameren en maar kijken waar je terecht komt. Beide manieren van lezen zijn vervelend en vermoeiend. Zo zijn er websites waar je zelf kunt bepalen hoe dat gedicht of die poging tot literatuur zich ontwikkelt. Succes, wie daar lol in heeft, maar dat wil ik helemaal niet. Dat doet de schrijver maar voor me, en als het verhaal of gedicht me na honderd woorden nog steeds bij mijn kladden heeft, dan is zijn werk goed gedaan en heeft hij mij in zijn greep.
Hyperlinks zijn niets meer dan digitale uitvoeringen van de al sinds de uitvinding van de boekdrukkunst bestaande voetnoten. Het verschil is dat ze in een boek netjes in de marge, onderaan de pagina, of gendexeerd achterin staan. Ik kan me voorstellen dat je in verband met je studie rechten of medicijnen niet ontkomt aan het raadplegen van die voetnoten.
Maar wie in bed voor de liefhebberij een historisch boek ligt te lezen dat lekker geschreven is, zal geneigd zijn om de voetnoten te laten voor wat ze waard zijn, en ze desnoods later nog eens door te bladeren.
Natuurlijk is het web alleen maar zo reuze gemakkelijk geworden dankzij het bestaan van hypertext en hyperlinks. Kwam je vroeger in een boek iets tegen waarvan je iets meer wilde weten, dan moest je naar de bieb om daar in de schappen te gaan graaien. Waar me altijd hetzelfde overkwam als tegenwoordig op het net: serendipiteit.
Serendipiteit is iets vinden wat je helemaal niet zocht. Columbus zocht een nieuwe route naar de Oost en vond een nieuwe wereld. Zo zijn ook het vaccin tegen pokken en de Rntgenstralen gevonden door wetenschappers die fanatiek naar iets anders op zoek waren. Die hadden van hyperlinks nog nooit gehoord, en ik vroeger ook niet, maar ik verliet de bieb meestal met andere boeken dan waarvoor ik er naartoe gegaan was.
Wat niet wegneemt dat het gemak van hyperlinks de mens dient. Dankzij die hyperlinks hoef ik niet meer naar de bieb als ik iets niet weet, want de hele wereld is nu bieb plus Dikke van Dale. Ik geef toe dat ik zojuist even aarzelde over de juiste spelling van serendipiteit. Ga ik dus gewoon even naar een zoekmachine, en ik gebruik altijd AltaVista, tik daar 'serendipiteit' op een paar verschillende manieren in, en zie wat er tevoorschijn komt. Dat werkt prima, de hele wereld is je woordenboek. Om nog veel meer redenen hoeft niemand mij de voordelen van hyperlinks of hypertext uit te leggen.
Maar dat laat nog altijd onverkort dat dat de kwaliteit van het geschrevene nooit toe kan nemen door de mogelijkheden of de aard van het medium. Dat is flauwekul. Zoals nogal wat mensen geloven dat alles wat op stevig en glanzend papier gedrukt wordt, daarom inhoudelijk mooi of van enigerlei waarde is. Dat kan, maar het hoeft niet. Het web een nieuwe vorm van literaire kunst? Onzin! U ordeelt zelf maar wat u ervan vindt, die zogenaamde nieuwe webliteratuur en pozie vol hyperlinks. U hoeft toch ook geen schilderij of boek mooi te vinden omdat de maker ervan de kwaliteit van zijn papier, zijn potloden, verf of doeken de hemel in prijst? Het is een oude wijsheid, maar hij klopt ook in cyberspace: 'vertrouw de kunst, maar niet de artiest'.

Posted: July 10, 1999 02:14 AM (1117 words).   

Comment over here or on my Facebook wall . . .